اریک فروم

… يكی از دوستانم برايم كامنت گذاشته بود كه مگر مجبوری كه در شلوغی انتخاب واحدها وبلاگت را به روز كنی كه بعد هم از نداشتن فرصت گلايه كنی؟ فكر می كنم هر وبلاگ نويسی كه به وبلاگ خودش علاقه مند باشد اين اجبار را در درونش حس می كند كه وبلاگش را هرچه زودتر به روز كند و اگر كسی تمام 9 ماه تحصيلی را به خاطر درس و… مشغول باشد،طبيعی است كه برای زنده نگه داشتن وبلاگش مجبور می شود گاهی اوقات مطالبی را در آن قرار بدهد كه به طور كامل مورد بازبينی قرار نداده است،به هر حال مجبوريم اين عجول بودن ها را برای ماندن در اين دنيای مجازی تحمل كنيم…

 

يكی از نويسندگانی كه من به شدت به كتاب هايش علاقه مندم اريك فروم نويسنده،روانشناس و جامعه شناس بزرگ اتريشی است.او درباره انسان و جامعه نظريات بسيار جالبی دارد كه همگی بر محوريت انسان نوشته شده اند(يا به عبارت ديگر نوشته های او همگی بر پايه نظرات اومانيستی هستند).

از كتاب های او می توان به هنر عشق ورزيدن،داشتن يا بودن،گريز از آزادی،جامعه سالم،انسان برای خويشتن،زبان از ياد رفته،فراسوی زنجيرهای پندارها و… اشاره كرد.

از بين اين كتاب ها سه كتاب اول به شدت مورد علاقه من هستند.كه از پست بعدی درباره هر كدام از اين كتاب ها(هنر عشق ورزيدن،داشتن يا بودن،گريز از آزادی)كه شما انتخاب كنيد صحبت خواهيم كرد.

Filed under با یك كتاب | Comment (0)

دوستان عزيزم اگر اين نوشته من زياد مدون و منظم نيست ببخشيد كه پروسه انتخاب واحد مهلت ويرايش را از من گرفت! من در اينجا فقط بعضی از مفاهيم اين كتاب را البته از ديدگاه خودم مورد نقد و بررسی قرار می دهم كليتش با شما!

صادق هدايت دنيا را پر از رجاله می ديد و شايد با توجه به نوشته هايش بتوان مطمئن بود كه به جز چند نفری همه مردم را رجاله می دانست.البته ما در كتاب های ديگر نويسندگان ايرانی حتی افرادی مثل شريعتی نيز(هبوط در كوير) می توانيم تقسيم بندی آدم ها به دو گروه را به خوبی ببينيم(آدم های اربعه).ولی همه اين تقسيم بندی ها به نوعی واضح و مدللند،در حالی كه هدايت حداقل در بوف كور خود،دليل خاصی بر جدا كردن قهرمان داستانش از رجاله ها بيان نمی كند،حتی به طور مشخصی دردهای هر دو تيپ مطرح شده توسط او از يك نوع اند فقط راهی كه برای غلبه بر اين دردها در پيش می گيرند متفاوت است،آن هم بيشتر تفاوتی از روی نتوانستن،نه از روی نخواستن.در واقع غير رجاله های هدايت بيشتر نهيليست هايی هستند كه كاری به جز گوشه نشينی ندارند،به طور اغراق آميزی به مشكلاتشان فكر می كنند و مشتاقانه به خودكشی فكر می كنند… (رفتارشان شما را تا اندازه ای به ياد جبريون نمی اندازد؟)

در واقع به نظر من اين كتاب تنها به لحاظ نوشتاری و فن نويسندگی ساختاری قابل تفكر دارد،همين!

مطمئنا بعد از خواندن اين نوشته دوستداران بوف كور و هدايت مرا هم در دسته رجاله ها جای می دهند،و می گويند او هم چون رجاله نبود نفهميد! فقط كاش همه ما كمی از تغيير كردن نترسيم و از چارچوب های ذهنی مان حتی شده برای چند لحظه بيرون بياييم!

Filed under با یك كتاب | Comment (0)

1- بعد جهان بینی:

هدایت هم برای خودش جهان بینی ای داشته. جهان بینی ای که امروزه پیروی از آن سمبول روشن فکری و دانایی(ظاهری) است. این که این جهان بینی درست بوده و در تمام موارد صدق می کند و یا اشتباه بوده مبحث مورد نظر ما نیست. ما اکنون به دنبال تشخیص دادن صحیح این سلسله ی ایدئولوژی هستیم. برای مثال در بوف کور می توان چنین مضمونی را احساس کرد که عاشق بعد از رسیدن به معشوق عشق را از دست می دهد- عشق زمینی به مجرد دست نیافتنی بودن، زنده و زیبا و هوس برانگیز است. اگر لازم شود که این عبارت را به یک کودک دبستانی توضیح داد باید گفت: عشق زمینی مثل کیک زیبا و تزئین شده ای است که پس از دست درازی و چشیدن، از ریخت و ترکیب می افتد. در پایان داستان دوم بوف کور ظاهرا از ناتوانی جنسی سخن می آید. به گونه ای که اگر آقای فروید این کتاب را میخواند با شادی دستان خود را به هم می مالید ومی گفت: بفرمایید! و سپس یک نسخه ی دیگر از متون روان شناختی خود را بیرون می کشید و تحویل بشریت می داد.بنابراین بوف کور هم به جرگه ی داستان هایی که ظاهرا رسالت اصلی شان تحویل دادن الگو های فرویدی می بوده تحمیل می شد.

2- بعد شخصی:

زمانی که بوف کور را می خوانیم با بعضی مفاهیمی روبه رو می شویم که حتما به واقعه ای اشاره دارد. این بعید نیست که این اتفاقات انعکاسی از زندگی شخصی صادق هدایت باشند. کما این که موقع خواندن اتاق آبی سهراب سپهری  با توده ی این مسایل به یک باره روبرو می شویم. گویی بیماری در تب، هذیان می گوید. و تا وقتی که پی گیر زندگی شخصی نویسنده نشویم نمی توانیم به منظور و مفهوم اصلی دست پیدا کنیم. همین امر باعث می شود که خوانندگانی که برای سرگرمی بوف کور یا اتاق آبی را نشان می کنند از چند صفحه ی نخست جلوتر نمی روند.(هر چند که بعدا مدعی می شوند این اثر را چهار بار خوانده اند و از آن هیچ در نیافته اند).

در کتاب آشنایی با صادق هدایت، تالیف مصطفی فرزانه (نشر مرکزی) گفته شده: دو سال (بیست و چهار ماه) مدت وقوع روابطی بین صادق هدایت با دختری پاریسی بوده. این روابط بعدها فرجام ناخوش آیندی برای هدایت داشته. از این رو هدایت دو را که عدد زوجیت و چهار را که سرآغاز پیش روی به سوی کمالات است را اعداد بدشگونی در زندگی خود می دانسته: یک قران و دو عباسی ، دو درهم و چهار پشیز، دو ماه و چهار روز، دوسال برابر با بیست و چهار ماه ، دوقلو بودن برادر و پدر راوی، نشستن به روی چهار پایه، زندگی در چهار دیواری. تعداد شخصیت های بوف کور بعد از نقد تبدیل به دو شخصیت می شوند. پیرمرد قوزی، عموی راوی، پیرمرد نعش کش، پیرمرد خنزر پنزری ، شوهر عمه، قصاب و راوی همه توصیف کننده ی یک شخصیت اند؛ زن اثیری، ننجون، لکاته، دختر عمه، خواهر ناتنی، مار بوگام داسی همه گویای شخصیت دوم اند.

3- بعد تاریخی:

استدلال قوی ای که ادبیان از بوف کور دارند نگاه تاریخی آن است. بعد تاریخی می تواند باعث شود که بزرگ تر ها دیگر کتاب بوف کور را به دلیل بروز افسردگی و پوچ گرایی و فضای خاکستری داستان از دست فرزندان خود نکشند.

در نگاه تاریخی داستان می توان به این شکل برداشت کرد که تاریخ ایران از زمان زرتشتیان(قبل از ورود اسلام) تا بعد از هجوم اعراب نگاشته شده است. زن اثیری نماد ایران قبل از هجوم اعراب است. و لکاته نمادی از ایران بعد از هجوم تازی ها. پیرمرد خنزرپنزری نماد عربی است است که تمدن چند هزار ساله ی ایران(گلدان) را از ما می دزدد و با ایران( زن) هم خوابگی می کند. سپس در تمام زندگی ایرانیان رسوخ می کند. زبان خود را به آن ها تحمیل می کند.(کاش لغت تحمیل عربی نبود) فرهنگ وحشی گری و بی تمدنی خود را در ایران رواج می دهد و از ایران همچون خودی می سازد: «من پیرمرد خنزرپنزری شده بودم».

نوشته شده توسط انيس

هر كدام از دوستان كه درباره اين نوشته نقد و سخنی داشت می تواند برای من بفرستد تا در ادامه اين مطلب آن را در وبلاگ قرار بدهم.متشكرم!

Filed under با یك كتاب | Comment (0)

بوف کور

بوف كور

نويسنده: صادق هدايت

شاید کم تر کتابی در ادبیات ایران (یا حتی جهان) مانند بوف کور صادق هدایت تحسین شده، مردود و منفور بوده، تحریف شده، بهتان خورده ، محکوم گردیده حلاجی شده، شهرت عمومی و دنیا گیر پیدا کرده و در نهایت ناشناس مانده و فراموش شده.

کم نیستند کسانی که می گویند: من بوف کور را چهار بار خوانده ام. اما در نهایت در آن چیزی نیافتم. علت این امر کاملا روشن و واضح است. خود صادق هدایت در بوف کور توضیح داده که نه رجاله ها می توانند به درون او پی ببرند، نه او قادر است لحظه ای مانند رجاله ها باشد.البته رجاله های ذهنی هدایت چندان شباهتی با رجاله های داستان های داستایوسکی از قبیل فیودور کاراموزوف  ندارند. شاید فیودور کارامازوف، خود مستعد باشد که راوی بوف کور شود!

دکتر همایون کاتوزیان در نقد های مختلفی که به روی این اثر هدایت گردآوری کرده ذکر می کند: داستانِ بوف کور از این جهت داستان خوانده می شود، که مشابه چیز دیگری نیست. یعنی نه نوشته ی اجتماعی است، نه مقاله ی طنز، نه استدلال سیاسی و نه یک پیام خبری. تنها یک داستان است. حال این که، داستانِ این داستان را نمی توان برای کسی بازگو کرد و مطمئناً کسانی که بوف کور را خوانده اند هیچ کدام تمایل تعریف کردن این داستان را - مثل یک فیلم سینمایی- برای شخص بقل دستی خود ندارند.شاید شبیه به این می ماند که کسی بخواهد سمفونی پنج بتهوون را با سوت زدن برای مخاطبش زمزمه کند. قطعا اطرافیان احساس می کنند که با یک دیوانه هم نشین شده اند.

بوف کور یک داستان رئالیسم تخیلی است. قرار دادن بوف کور در این طبقه از ادبیات شبیه به قرار دادن نهنگ یا خفاش در جرگه ی پستانداران است. کسی با نگاهی گذرا به این داستان نمی تواند سبک آن را تصور کند. هیچ کودکی هم نمی تواند تصور کند که خفاش مثل آدم بچه می زاید و آن را شیر می دهد. با همین تفاصیل می توان ثابت کرد که هدایت هم سبکی را در ادبیات متولد کرده است. سبکی که فقط سبک هدایت نام دارد. سبکی که توسط نویسندگان معاصر دیگر نظیر بزرگ علوی، هوشنگ گلشیری، عباس معروفی و رضا قاسمی و… نه از تمام ابعاد، بلکه از بعضی وجوه، مورد پیروی قرار گرفته. سبک تازه ای که روش کهنه و ناقص استاد محمد علی جمال زاده را منسوخ کرده و روحی تازه در کالبد ادبیات ایران دمیده. از این رو عده ی زیادی از ادبیان و اساتید، صادق هدایت را پیش رویِ سبک داستان نویسی ایران می دانند. اگرچه که استاد جمال زاده این نسبت را یدک می کشد، اما شانه های قوی هدایت بود که داستان نویسی ایران را از جریانی راکد و ناپایدار به سمت جریانی تازه سوق داد.برای نقد و بررسی بوف کور باید به ابعاد نگاه و جهان بینی نویسنده دست یابی پیدا کنیم. همان طور که رباعیات خیام علاوه بر دارا بودن تمام قواعد شعر زمان از درون، فرمول های ریاضی و فیزیک یا مباحثی فلسفی را شامل می شود، بوف کور را نیز باید از چند بعد بررسی کرد.

ادامه دارد…

نوشته شده توسط انيس

هر كدام از دوستان كه درباره اين نوشته نقد و سخنی داشت می تواند برای من بفرستد تا در ادامه اين مطلب آن را در وبلاگ قرار بدهم.متشكرم!

Filed under با یك كتاب | Comment (0)